میسوفونیا نوعی حساسیت شدید و غیرعادی به صداهای خاص است؛ صداهایی که برای بیشتر افراد عادی یا قابلتحمل هستند، اما در فرد مبتلا میتوانند احساس خشم، انزجار، اضطراب، تنش یا حتی میل شدید به ترک محیط ایجاد کنند. صداهایی مانند جویدن، ملچملوچ کردن، تنفس، صاف کردن گلو، ضربه زدن با انگشت و تقتق کردن خودکار از محرکهای رایج میسوفونیا هستند. علت دقیق این وضعیت هنوز مشخص نیست، اما تفاوت در پردازش صدا و ارتباط آن با سیستمهای هیجانی مغز، عوامل ژنتیکی و برخی مشکلات اضطرابی یا عصبی در آن نقش دارند. درمان قطعی و واحدی برای همه افراد وجود ندارد، اما رواندرمانی شناختی رفتاری، آموزش مهارتهای کنترل واکنش، مدیریت محیط صوتی و درمان مشکلات همراه میتوانند شدت علائم را کاهش دهند.
مجله سلامت پزشک شهر با ارائه مطالب، به شما در انتخاب بهترین راهکار برای سلامتی خود کمک میکند. اما فراموش نکنید که این اطلاعات صرفا جهت آگاهی است و جایگزین نظر پزشک معالج شما نیست. برای تشخیص و جراحی باید به پزشک مراجعه کنید.
میسوفونیا چیست؟
میسوفونیا به واکنش شدید عاطفی، جسمی یا رفتاری نسبت به برخی صداهای خاص گفته میشود. در این حالت، بلند بودن صدا لزوماً مهم نیست و حتی صداهای آرام یا تکراری میتوانند فرد را بهشدت آزار دهند.
برای مثال، صدای جویدن یا ضربه زدن ممکن است برای بیشتر افراد عادی باشد، اما در فرد مبتلا به میسوفونیا میتواند احساساتی مانند خشم، اضطراب، انزجار یا درماندگی ایجاد کند.
میسوفونیا با ضعف شنوایی تفاوت دارد و معمولاً شنوایی فرد طبیعی است؛ مشکل بیشتر به نحوه پردازش و واکنش مغز به محرکهای صوتی مربوط میشود. این وضعیت ممکن است از کودکی یا نوجوانی شروع شود و با گذشت زمان، محرکهای بیشتری ایجاد کند.
اگرچه میسوفونیا هنوز در DSM-5 بهعنوان یک اختلال مستقل طبقهبندی نشده، میتواند تأثیر قابلتوجهی بر زندگی روزمره، روابط و سلامت روان فرد داشته باشد.
علائم و صداهای محرک میسوفونیا
علائم میسوفونیا معمولاً بلافاصله پس از شنیدن صدای محرک ظاهر میشوند و شدت آنها از ناراحتی خفیف تا واکنشهای شدید متفاوت است. بعضی صداها در افراد مبتلا شایعتر هستند، اما هر فرد ممکن است محرکهای خاص خودش را داشته باشد.
صداهای رایج محرک
از جمله صداهایی که ممکن است باعث واکنش شدید شوند، میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- جویدن، ملچملوچ و خوردن غذاهای ترد
- مکیدن، قورت دادن و نوشیدن با صدای بلند
- سرفه، فین کردن، خرخر و صاف کردن گلو
- ضربه زدن با انگشت یا پا
- کلیک کردن خودکار و صدای مکرر صفحهکلید
- تیکتاک ساعت، چکه آب و ورق زدن کاغذ
- جویدن آدامس و برخی صداهای حیوانات یا وسایل خانه
گاهی یک صدا تنها در شرایط خاص آزاردهنده است؛ برای مثال، صدای جویدن یکی از اعضای خانواده ممکن است واکنش شدیدتری نسبت به همان صدا از تلویزیون ایجاد کند.
علائم احساسی
میسوفونیا میتواند احساساتی مانند خشم، انزجار، اضطراب، بیقراری، درماندگی و تنفر ایجاد کند. برخی افراد حتی از شنیدن دوباره صدای محرک میترسند و ممکن است پس از واکنش خود احساس گناه یا شرمندگی داشته باشند. کاهش تمرکز نیز یکی دیگر از پیامدهای رایج است.
علائم جسمی
واکنش بدن نیز ممکن است شامل افزایش ضربان قلب، تعریق، لرزش، گرفتگی عضلات، فشردن فک، تنگی نفس یا احساس فشار در قفسه سینه باشد. این علائم میتوانند شبیه واکنش طبیعی بدن در برابر یک تهدید باشند.
علائم رفتاری
فرد برای دور شدن از صدای آزاردهنده ممکن است اتاق یا میز غذا را ترک کند، از هدفون استفاده کند یا از حضور در رستوران، مهمانی، مدرسه و محیط کار اجتناب کند. در موارد شدیدتر، این واکنشها میتوانند روابط اجتماعی و فعالیتهای روزمره را نیز تحت تأثیر قرار دهند.
برخی افراد علاوه بر صدا، نسبت به حرکات تکراری مانند تکان دادن پا یا بازی کردن با انگشت نیز حساس هستند. حساسیت شدید به این محرکهای دیداری میسوکینزیا نام دارد.
علت میسوفونیا چیست؟
علت دقیق میسوفونیا هنوز مشخص نیست، اما به نظر میرسد عوامل مختلفی در ایجاد آن نقش داشته باشند. تفاوت در نحوه پردازش صدا در مغز، ارتباط میان بخشهای شنوایی و هیجانی، حساسیت حسی، تجربههای ناخوشایند گذشته و عوامل ژنتیکی از جمله موارد احتمالی هستند.
برخی مشکلات مانند اضطراب، افسردگی، وسواس، ADHD و اوتیسم نیز ممکن است در افراد مبتلا بیشتر دیده شوند؛ بااینحال، وجود این شرایط بهتنهایی به معنی ابتلا به میسوفونیا نیست.
تفاوت میسوفونیا با مشکلات مشابه
میسوفونیا با برخی اختلالات مرتبط با صدا تفاوت دارد:
- هایپراکوزیس: در این حالت بیشتر صداها بیشازحد بلند یا دردناک احساس میشوند، اما در میسوفونیا معمولاً صداهای خاصی محرک هستند.
- فونوفوبیا: واکنش اصلی در این وضعیت ترس از صداست، درحالیکه میسوفونیا بیشتر با خشم، انزجار یا تنفر همراه است.
- وزوز گوش: به شنیدن صداهایی مانند زنگ یا سوت بدون وجود منبع خارجی گفته میشود.
- حساسیت معمولی به صدا: ناراحتی گاهبهگاه از صداهایی مانند جویدن طبیعی است؛ تفاوت میسوفونیا در شدت واکنش و تأثیر آن بر زندگی روزمره است.
میسوفونیا چگونه تشخیص داده میشود؟
برای تشخیص میسوفونیا آزمایش یا تصویربرداری مشخصی وجود ندارد. تشخیص معمولاً بر اساس گفتوگو با فرد، بررسی صداهای محرک، نوع واکنش، زمان شروع علائم و تأثیر آنها بر زندگی انجام میشود.
متخصص ممکن است درباره صداهایی که فرد را آزار میدهند، واکنشهای جسمی و احساسی، میزان اجتناب از موقعیتهای مختلف و تأثیر مشکل بر خانواده، تحصیل یا کار سؤال کند.
اگر علائم شنوایی مانند کاهش شنوایی یا وزوز گوش نیز وجود داشته باشد، بررسی توسط متخصص گوش و شنواییسنجی میتواند به شناسایی مشکلات مشابه یا همراه کمک کند.
چگونه میسوفونیا را کنترل کنیم؟
مدیریت میسوفونیا تا حد زیادی به شناخت صداهای محرک و پیدا کردن راهکارهایی برای کاهش واکنش نسبت به آنها بستگی دارد. بسیاری از افراد مبتلا سعی میکنند از محیطها یا موقعیتهایی که احتمال شنیدن صداهای آزاردهنده در آنها بیشتر است فاصله بگیرند. استفاده از هدفون یا گوشگیر نیز میتواند در چنین شرایطی به کاهش شدت محرکهای صوتی کمک کند. با این حال، تمرکز مداوم روی صدا یا تقلید و بازسازی آن در ذهن ممکن است اضطراب و ناراحتی را بیشتر کند.
علاوه بر این موارد، سبک زندگی و شرایط روحی فرد نیز در کنترل علائم میسوفونیا اهمیت دارد. رعایت نکات زیر میتواند به مدیریت بهتر این مشکل کمک کند:
- با استفاده از روشهای آرامسازی و مدیریت استرس، میزان تنش و تحریکپذیری خود را کاهش دهید.
- ورزش منظم داشته باشید؛ فعالیت بدنی میتواند به بهبود خلقوخو و کاهش استرس کمک کند.
- در محیطهای شلوغ یا هنگام حضور در مکانهایی با صداهای محرک، از هدفون یا گوشگیر مناسب استفاده کنید.
- در خانه تا حد امکان محیطی آرام و کمتنش ایجاد کنید تا فرصت بیشتری برای استراحت داشته باشید.
- درباره شرایط خود با اعضای خانواده و دوستان نزدیک صحبت کنید تا آنها نسبت به محرکهای صوتی و واکنشهای شما آگاهی بیشتری داشته باشند.
- در صورت شدید بودن علائم، از متخصص سلامت روان برای پیدا کردن روشهای مناسب مدیریت میسوفونیا کمک بگیرید.
با ایجاد تغییرات مناسب در سبک زندگی، کاهش استرس و دریافت حمایت اطرافیان، میتوان شدت واکنشهای ناشی از میسوفونیا را تا حد زیادی مدیریت کرد و شرایط راحتتری در زندگی روزمره داشت.
چه زمانی مراجعه به متخصص ضروری است؟
اگر حساسیت به صداها به اندازهای شدید باشد که زندگی روزمره، فعالیتهای شغلی یا تحصیلی، خواب، روابط خانوادگی یا تعاملات اجتماعی فرد را تحت تأثیر قرار دهد، بهتر است برای ارزیابی و درمان به روانشناس، روانپزشک یا متخصص شنوایی مراجعه شود.
مراجعه به متخصص بهخصوص در شرایط زیر اهمیت بیشتری دارد:
- واکنش فرد به صداهای محرک بسیار شدید یا خارج از کنترل شده باشد.
- فرد به دلیل حساسیت صوتی، از حضور در جمع، مدرسه، دانشگاه یا محل کار اجتناب کند.
- احساس خشم، اضطراب یا تنش پس از شنیدن صدا برای مدت طولانی باقی بماند.
- حساسیت به صدا باعث ایجاد اختلاف و مشکل در روابط خانوادگی یا اجتماعی شود.
- علائمی مانند افسردگی، حملات اضطرابی یا اختلال در خواب نیز مشاهده شود.
- فرد احساس کند ممکن است در اثر شدت واکنش خود به خودش یا شخص دیگری آسیب برساند.
در صورتی که فرد افکار مربوط به آسیبزدن به خود یا دیگران داشته باشد، نباید مراجعه به متخصص را به تعویق بیندازد و لازم است هرچه سریعتر از خدمات اورژانسی یا کمک فوری متخصص اعصاب و روان در شیراز استفاده کند.
جمع بندی
میسوفونیا نوعی حساسیت شدید به برخی صداهاست که میتواند واکنشهایی مانند خشم، اضطراب، انزجار و ناراحتی ایجاد کند. اگرچه علت دقیق آن هنوز مشخص نیست، عواملی مانند نحوه پردازش صدا در مغز، ژنتیک و تجربیات فردی ممکن است در بروز آن نقش داشته باشند. با کمک روشهایی مانند درمان شناختیرفتاری، کاهش استرس، مدیریت محیط صوتی و حمایت اطرافیان میتوان علائم میسوفونیا را کنترل کرد و کیفیت زندگی را بهبود بخشید.
منبع: my.clevelandclinic.org
