اشک مصنوعی یکبار مصرف که در ویالهای کوچک و تکدوز عرضه میشود، راهکاری استاندارد و تخصصی برای مدیریت خشکی چشم مزمن و تسکین التهابات چشمی بدون ایجاد حساسیتهای دارویی است. برتری این محصولات نسبت به نمونههای بطریدار در حذف مواد نگهدارنده است که اجازه میدهد بیمار بدون نگرانی از آسیبهای جانبی به سطح قرنیه، به دفعات مورد نیاز در روز از آن استفاده کند. با این حال، بهرهمندی از اثرات درمانی این قطرهها مستلزم رعایت دقیق پروتکلهای بهداشتی و تکنیکهای صحیح ریختن قطره برای جلوگیری از آلودگی میکروبی است.
مجله سلامت پزشک شهر با ارائه مطالب، به شما در انتخاب بهترین راهکار برای سلامتی خود کمک میکند. اما فراموش نکنید که این اطلاعات صرفا جهت آگاهی است و جایگزین نظر پزشک معالج شما نیست. برای تشخیص و جراحی باید به پزشک مراجعه کنید.
اشک مصنوعی چیست؟
اشک مصنوعی (Artificial Tears) یکی از اصلیترین و رایجترین درمانها برای خشکی چشم به شمار میرود. این قطره با تأمین رطوبت مورد نیاز سطح چشم، نقش مهمی در محافظت از قرنیه و کاهش علائم ناراحتکنندهای مانند سوزش، خارش و احساس جسم خارجی دارد. علاوه بر درمان خشکی چشم، اشک مصنوعی در بهبود خراش و زخمهای سطحی قرنیه، کاهش درد و التهاب چشمی، درمان التهاب ملتحمه، کراتیت، مراقبت از چشمهای دارای پروتز و همچنین خارج کردن یا استفاده راحتتر از لنزهای تماسی کاربرد دارد.
شناسنامه دارویی اشک مصنوعی
اشک مصنوعی چیست؟
اشک مصنوعی نوعی قطره چشمی روان کننده است که با مرطوب نگهداشتن سطح چشم، به درمان خشکی، قرمزی و تحریک چشم کمک میکند و عملکردی مشابه اشک طبیعی دارد.
نام عمومی دارو:
اشک مصنوعی
نوع دارو:
روان کننده و مرطوبکننده چشم
دستهبندی بارداری:
گروه A – مصرف آن در دوران بارداری بیخطر محسوب میشود.
ترکیبات رایج اشک مصنوعی
فرمولاسیون اشک مصنوعی بسته به برند متفاوت است، اما معمولاً شامل ترکیبات زیر میباشد:
- کربوکسی متیل سلولز
- دکستران
- گلیسیرین
- هایپروملوز (Hypromellose)
- پلیاتیلن گلیکول 400 (PEG 400)
- پلیسوربات
- پلیوینیل الکل، پروپیلن گلیکول و سایر مواد مرطوبکننده
مکانیسم اثر اشک مصنوعی
اشک مصنوعی با تقویت و پایدارسازی لایه اشکی و افزایش ضخامت آن، از تبخیر سریع اشک جلوگیری میکند و باعث میشود سطح قرنیه برای مدت طولانیتری مرطوب باقی بماند. این قطرهها از نظر فیزیکی و شیمیایی به سطح قرنیه و ملتحمه میچسبند و با ایجاد یک لایه محافظ، تحریک ناشی از پلک زدن مداوم و کمبود اشک طبیعی را کاهش میدهند. در نتیجه، خشکی و ناراحتی سطح چشم بهطور قابل توجهی برطرف میشود.
شرایط مناسب نگهداری
اشک مصنوعی باید در محیطی خنک و خشک، دور از تابش مستقیم نور خورشید و منابع حرارتی نگهداری شود تا کیفیت و اثربخشی آن حفظ گردد.
نحوه مصرف اشک مصنوعی
معمولاً روزانه 1 تا 2 قطره در هر چشم استفاده میشود. در برخی موارد و بنا به توصیه پزشک، ممکن است از فرم ژل یا پماد چشمی بهویژه برای مصرف شبانه استفاده گردد.
اشکال دارویی
اشک مصنوعی در شکلهای مختلفی عرضه میشود، از جمله:
- قطره چشمی
- ژل چشمی
- پماد چشمی
انواع اشک مصنوعی
قطرههای اشک مصنوعی در فرمها و ترکیبات متنوعی تولید میشوند و انتخاب نوع مناسب آنها به شدت خشکی چشم و نیاز فرد بستگی دارد. این محصولات ممکن است بر پایه آب، چربی یا به شکل ژل و پماد عرضه شوند و هر کدام کاربرد خاص خود را دارند.
- اشک مصنوعی بر پایه آب: این نوع برای افرادی که دچار خشکی چشم خفیف تا متوسط هستند، گزینهای مناسب محسوب میشود و با تأمین رطوبت، علائم سوزش و خشکی را کاهش میدهد.
- اشک مصنوعی بر پایه روغن: برای افرادی که لایه چربی اشک آنها دچار اختلال است، کاربرد دارد. این قطرهها با کاهش تبخیر اشک، به ماندگاری بیشتر رطوبت روی سطح چشم کمک میکنند.
- ژلها و پمادهای چشمی: این فرآوردهها غلظت بالاتری نسبت به قطرهها دارند و به همین دلیل معمولاً برای مصرف شبانه یا قبل از خواب توصیه میشوند تا رطوبت چشم در طول شب حفظ شود.
- اشک مصنوعی فاقد مواد نگهدارنده: این نوع برای افراد دارای چشمهای حساس یا کسانی که مجبور به استفاده مکرر از قطره هستند، انتخاب مناسبی است؛ زیرا احتمال تحریک و واکنشهای حساسیتی را کاهش میدهد.
- اشک مصنوعی حاوی الکترولیت: وجود الکترولیتها در این قطرهها به حفظ تعادل و رطوبت سطح چشم کمک کرده و شرایطی مشابه اشک طبیعی ایجاد میکند.
- قطرههای تحریککننده ترشح اشک: برخی قطرهها مانند فرآوردههای حاوی سیکلوسپورین یا لایفیتگراست با هدف افزایش تولید اشک طبیعی تجویز میشوند و معمولاً در موارد خشکی چشم شدید و مزمن مورد استفاده قرار میگیرند.
اگر خشکی چشم دارید می توانید به بهترین دکتر درمان خشکی چشم در شیراز مراجعه کنید.
طرز استفاده از اشک مصنوعی و نحوه مصرف اشک مصنوعی یکبار مصرف
پیش از مصرف اشک مصنوعی، حتماً دستورالعمل درجشده روی بستهبندی را بهدقت مطالعه کنید و در صورت وجود هرگونه ابهام، با پزشک یا داروساز مشورت نمایید. رعایت روش صحیح استفاده، تأثیر دارو را افزایش داده و از هدر رفت آن جلوگیری میکند.
برای استفاده از قطره یا ژل اشک مصنوعی، ابتدا سر خود را کمی به عقب متمایل کرده و نگاهتان را به سمت بالا نگه دارید. پلک پایین را بهآرامی به سمت پایین بکشید تا یک فضای کوچک ایجاد شود. سپس قطرهچکان را بدون تماس با چشم، درست بالای آن نگه دارید و در صورت نیاز 1 تا 2 قطره داخل چشم بریزید.
پس از چکاندن قطره، نگاه خود را به سمت پایین بیاورید و چشم را بهآرامی به مدت 1 تا 2 دقیقه ببندید. در این مدت، با انگشت تمیز، گوشه داخلی چشم (نزدیک بینی) را بهآرامی فشار دهید تا از خروج دارو از مجرای اشکی جلوگیری شود و جذب دارو بهتر انجام گیرد.
نحوه استفاده از پماد اشک مصنوعی
در صورت استفاده از پماد چشمی، ابتدا سر پماد را بدون تماس مستقیم با سطح چشم، نزدیک پلک پایین قرار دهید و یک نوار نازک به طول تقریبی 6 میلیمتر داخل پلک پایین بکشید. سپس پلک را رها کرده، چشم را ببندید و بهآرامی کره چشم را در جهات مختلف حرکت دهید تا پماد بهطور یکنواخت پخش شود.
در پایان، پماد اضافی اطراف چشم را با یک دستمال تمیز پاک کنید. اگر همزمان از سایر داروهای چشمی استفاده میکنید، حداقل 5 دقیقه فاصله بین مصرف آنها رعایت نمایید و پماد را معمولاً بعد از قطرهها مصرف کنید.
نکات مهم هنگام مصرف اشک مصنوعی
- همواره ابتدا قطره چشمی و سپس پماد چشمی را استفاده کنید.
- در صورت استفاده از لنز تماسی، پیش از مصرف اشک مصنوعی حتماً لنز را از چشم خارج نمایید.
- برخی از قطرههای چشمی لازم است قبل از مصرف تکان داده شوند؛ این مورد در بروشور محصول ذکر شده است.
- قطرههای اشک مصنوعی ممکن است چندین بار در طول روز استفاده شوند، اما پمادهای چشمی معمولاً یک تا دو بار در روز کافی هستند. در صورت مصرف یکبار در روز، بهترین زمان قبل از خواب است.
- بعضی برندها که حاوی گلیسیرین و پلیسوربات هستند، ممکن است ظاهر شیریرنگ داشته باشند؛ تا زمانی که رنگ و شفافیت طبیعی خود را حفظ کردهاند، قابل استفاده هستند.
- در سایر برندها، اگر محلول کدر شد یا تغییر رنگ داد، از مصرف آن خودداری کنید.
مقدار مصرف اشک مصنوعی
زمان و دفعات مصرف اشک مصنوعی به شدت خشکی چشم، علت زمینهای بیماری و نوع قطره بستگی دارد. بهطور معمول، فاصله مصرف این قطرهها میتواند از هر 3 تا 4 ساعت یکبار تا هر 6 یا حتی 8 ساعت یکبار متغیر باشد.
اشکهای مصنوعی بدون نسخه معمولاً اثر تسکیندهنده موقتی دارند و مدت تأثیر آنها از چند دقیقه تا چند ساعت متفاوت است؛ بنابراین در برخی افراد نیاز به تکرار مصرف در طول روز وجود دارد.
دوز مصرف قطره اشک مصنوعی
اشکهای مصنوعی رایج در ایران بهطور کلی به دو گروه اصلی تقسیم میشوند:
اشک مصنوعی حاوی مواد نگهدارنده
این دسته معمولاً در بطریهای چندبار مصرف و با حجم بیشتر عرضه میشوند. قطرههایی مانند تیرلوز و اسنوتیر در این گروه قرار میگیرند و اغلب با فاصلههای 6 ساعت یا بیشتر استفاده میشوند. این نوع اشک مصنوعی برای خشکی چشم خفیف تا متوسط مناسب است.
اشک مصنوعی فاقد مواد نگهدارنده
این قطرهها بهصورت تکدوز و در بستهبندیهای کوچک عرضه میشوند؛ از جمله آرتلاک، سینالون و آرتیپیک. معمولاً هر 2 تا 3 ساعت یکبار قابل استفاده هستند و در موارد خشکی چشم شدید، سوختگیهای شیمیایی، پس از پیوند قرنیه و روزهای ابتدایی بعد از جراحیهای چشمی کاربرد گستردهتری دارند.
اشک مصنوعی بدون نگهدارنده حاوی هیالورونیک اسید
برخی اشکهای مصنوعی فاقد مواد نگهدارنده دارای هیالورونیک اسید با غلظت بالا هستند که دیرتر تبخیر میشوند و ماندگاری بیشتری روی سطح چشم دارند. محصولاتی مانند آرتیپیک ادونسد، آرتلاک ادونسد و سینالون ادونسد در این گروه قرار میگیرند.
این قطرهها معمولاً به میزان 1 تا 2 قطره در هر چشم و با فاصله 3 تا 6 ساعت (بسته به شدت علائم) استفاده میشوند، اما در برخی موارد ممکن است چشم پزشک در شیراز دوز یا زمان مصرف متفاوتی توصیه کند.
سوالات متداول درباره اشک مصنوعی
اشک مصنوعی چه کاربردی دارد؟
این قطرهها برای کاهش خشکی چشم، محافظت از قرنیه در برابر آسیب، کاهش تحریک و کمک به مرطوب نگهداشتن سطح چشم استفاده میشوند.
بهترین اشک مصنوعی کدام است؟
انتخاب مناسبترین اشک مصنوعی به شرایط خاص چشم، شدت خشکی و میزان حساسیت فرد بستگی دارد. به همین دلیل، مشورت با پزشک یا داروساز پیش از انتخاب قطره مناسب توصیه میشود.
آیا اشک مصنوعی برای کودکان ضرر دارد؟
بهطور معمول، اشک مصنوعی برای کودکان بالای سه سال قابل استفاده است؛ با این حال بهتر است از فرآوردههایی که مخصوص کودکان طراحی شدهاند استفاده شود.
آیا میتوان اشک مصنوعی را داخل بینی استفاده کرد؟
خیر. قطرههای اشک مصنوعی برای مصرف چشمی و در شرایط استریل تولید میشوند. برای درمان خشکی یا سوزش بینی، لازم است به پزشک مراجعه شود تا در صورت نیاز، داروی مناسب بینی تجویز گردد.
آیا اشک مصنوعی پزشکی با اشک مصنوعی بازیگری یکسان است؟
خیر. قطرههای اشک مصنوعی با کاربرد درمانی، از نظر ترکیبات و ایمنی با قطرههای اشکآور مورد استفاده در بازیگری کاملاً متفاوت هستند و نباید به جای یکدیگر استفاده شوند.
جمع بندی
در نهایت، کلید موفقیت در درمان خشکی چشم با استفاده از اشک مصنوعی یکبار مصرف، در رعایت بهداشت فردی و پرهیز جدی از نگهداری ویالهای باز شده برای استفادههای بعدی نهفته است. هر ویال باید پس از یک بار چکاندن در چشمها دور ریخته شود تا از سلامت قرنیه در برابر عفونتهای احتمالی محافظت گردد. با جایگذاری صحیح قطره در پلک پایین و بستن چشمها برای دقایقی کوتاه، میتوانید حداکثر جذب را تجربه کرده و شفافیت و آرامش را به بینایی خود بازگردانید؛ اما در صورت تداوم علائم، همواره مشورت با یک چشمپزشک برای بررسی علت زمینهای ضروری است.
منبع: www.aao.org
